“योग ध्यानः मानसिक शान्ति र जीवन व्यवस्थापनको सहज उपाय”

काठमाडौं।  व्यस्त जीवनशैली, मानसिक तनाव र अस्वस्थ शरीरले आजका धेरै मानिसहरूलाई सताइरहेको बेला, “योग ध्यान” जीवन व्यवस्थित बनाउने प्रभावकारी उपायका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ। नेपाल लगायत विश्वभर लाखौँ मानिसहरूले दैनिक योग र ध्यान अभ्यास गरी शारीरिक र मानसिक सन्तुलन कायम गरिरहेका छन्।

विशेषज्ञहरूका अनुसार, योग ध्यान कुनै नयाँ चमत्कारी विधि होइन, यो हजारौँ वर्ष पुरानो अनुशासन प्रणाली हो, जसले मानिसलाई आफ्नो शरीर, मन र आत्मालाई सन्तुलित राख्न सघाउँछ।

मानसिक तनाव र चिन्ता हटाउने प्राकृतिक औषधि
मानसिक तनाव र चिन्ताले थलिएका व्यक्तिहरूका लागि ध्यान अभ्यास एक प्राकृतिक औषधि सावित भएको छ। बिहान १० देखि १५ मिनेट ध्यान गर्दा दिमागमा उत्पन्न हुने नकारात्मक विचारहरू शान्त पार्ने र मन एकाग्र बनाउन सकिन्छ। ध्यानका कारण दिमागमा ‘कोर्टिसोल’ को मात्रा घट्ने वैज्ञानिक अध्ययनहरूले पुष्टि गरेका छन्।

शारीरिक स्वास्थ्यका लागि योगासन
शारीरिक लचिलोपन, सन्तुलन र शक्ति विकासका लागि योगका विभिन्न आसनहरू लाभदायक छन्। प्राणायाम (सास–प्रश्वास नियन्त्रण) मार्फत फोक्सो र मुटुको क्षमता बढाइन्छ भने योगासनले हड्डी, मांसपेशी र स्नायु प्रणाली सुदृढ बनाउँछ। नियमित योग अभ्यासले उच्च रक्तचाप, मधुमेह, मोटोपनजस्ता समस्यामा समेत सुधार ल्याउने चिकित्सकहरू बताउँछन्।

अनुशासित जीवनशैलीमा सहयोगी
योग ध्यानको निरन्तर अभ्यासले जीवनशैलीमा अनुशासन ल्याउँछ। बिहान चाँडै उठ्ने, खाना समयमै खाने, दिमागलाई व्यवस्थित राख्ने र आत्म–नियन्त्रण बढाउने सकारात्मक बानीहरू विकास हुन्छन्। यसले व्यक्ति आत्मविश्वासी, सन्तुलित र कार्यक्षम बन्न सहयोग गर्छ।

आत्म–बोध र मानसिक स्पष्टता
ध्यान अभ्यासको सबैभन्दा गहिरो प्रभाव भनेको मानिसलाई भित्रबाट सचेत बनाउनु हो। बाह्य संसारका प्रभावबाट अल्झिएको मनलाई शान्त पार्दै ध्यानले आत्म–चिन्तनको बाटो खोल्छ। यसले मानिसलाई आफ्नो वास्तविक क्षमता, भावना र उद्देश्य बुझ्न सजिलो बनाउँछ।

आजको प्रविधि र चापले भरिएको जीवनमा योग ध्यान केवल व्यायाम वा धर्म–संस्कृति सम्बन्धी कुरा मात्र होइन, यो जीवनलाई सन्तुलनमा राख्ने एक विज्ञान हो। नेपालमा पनि युवा पुस्तादेखि व्यवसायीहरू, गृहिणीहरू, विद्यार्थीहरूसम्म दैनिक योग ध्यानलाई जीवनशैलीको अंग बनाउन थालेका छन्।