२८ श्रावण २०८२, बुधबार
काठमाडौँ । हिन्दू वैदिक परम्परामा शिखा (टुप्पी)लाई केवल बाहिरी स्वरूपको भाग मात्र नभई धार्मिक, दार्शनिक र आध्यात्मिक दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिन्छ।
शिखा टाउकोको पछाडि राखिने लामो केशको गुच्छा हो, जसलाई वरिपरिको कपाल मुण्डन गरेर मात्र त्यही भाग बाँकी राखिन्छ। वेदिक कालदेखि उपनयन संस्कार (जनै लगाउने संस्कार) पछि शिखा राख्ने चलन सुरु हुने उल्लेख छ।
मनुस्मृति, याज्ञवल्क्य स्मृति र अश्वलायन गृह्यसूत्रमा यज्ञ, पूजा र वेदाध्ययनका समयमा शिखा अनिवार्य गरिएको छ। योगशास्त्र अनुसार, शिखा टाउकोको ब्रह्मरन्ध्र (जीवनशक्ति प्रवेशद्वार)लाई ढाकेर आध्यात्मिक ऊर्जा संरक्षण गर्छ र ध्यानमा एकाग्रता बढाउँछ।
धार्मिक विद्वान्हरूका अनुसार, शिखा वैदिक संस्कार, गोत्र र गुरु-परम्पराको प्रतीक हो। यज्ञ वा वेदिक मन्त्र उच्चारणका क्रममा शिखा नभए विधि अपूर्ण मानिने प्रचलन अझै कतिपय ब्राह्मण, वैष्णव र शैव समुदायमा विद्यमान छ।आयुर्वेदमा पनि शिखा राख्दा सुषुम्ना नाडीमा ऊर्जा सञ्चय भई स्मरणशक्ति तथा मानसिक स्थिरता बढ्ने उल्लेख पाइन्छ।
हाल आधुनिक समाजमा यसको प्रयोग घट्दै गए पनि, धार्मिक पुजारी, वैष्णव आचार्य तथा संस्कारपालकहरूले यसलाई आफ्नो सांस्कृतिक पहिचानका रूपमा जोगाइरहेका छन्।
प्रकाशित मिति: २८ श्रावण २०८२, बुधबार
